Burun Kanaması (Epistaksis): Evde Yapılabilecekler

Burun neden kanar?

Burun kanaması (epistaksis) çocuklarda ve yetişkinlerde sık görülür. Çoğu kanama, burun bölmesinin ön-alt kısmındaki ince damar ağından (Kiesselbach bölgesi) kaynaklanır. Kuruyan hava, sık sümkürme, burun karıştırma, üst solunum yolu enfeksiyonu, alerji, burun spreylerinin tahrişi ve hafif darbeler tetikleyebilir. Tansiyon yüksekliği, kan sulandırıcı ilaçlar ve pıhtılaşma sorunları da riski artırır. Daha seyrek olarak kanama burunun arka bölümünden gelir; bu tablo genellikle daha yoğundur ve evde kontrolü zordur.

Kanamanın kendisi çoğu kez ürkütücü görünür; oysa doğru ilk yardımla pek çok ön kanama birkaç dakikada durur. Bu yazı genel bilgidir, acil durumun yerini tutmaz.

Evde doğru ilk yardım

Kişi dik oturmalı, baş hafif öne eğilmelidir. Başın geriye alınması kanın boğaza kaçmasına yol açar, yutmayı ve mide bulantısını artırır; bu eski alışkanlık önerilmez. Burun kanatları, yumuşak kısmın üzerinden 10 dakika boyunca sürekli ve yeterince sıkı sıkılır. Bu sürede tamponu kontrol etmek için eli kaldırmamak gerekir. Ağızdan gelen kan tükürülür, yutulmaz.

Alına veya ensesine buz koymak tek başına damarı kapatmaz; asıl iş burun kanatlarına yapılan baskıdadır. Pamuk, kâğıt mendil veya gazlı bezi burunun derinlerine rastgele tıkamak pihtıyı bozabilir. Kanama durduktan sonra birkaç saat burun sümkürülmemeli, ağır efor ve sıcak duştan kaçınılmalıdır.

Çocuklarda sakin bir anlatım, başı öne eğik tutmak ve aynı baskı kuralı geçerlidir. Ağlayan çocuğu sırtüstü yatırmak doğru değildir.

Ne zaman acil veya KBB başvurusu gerekir?

On-on beş dakikalık doğru baskıya rağmen kanama durmuyorsa, sık tekrarlıyorsa, ağızdan yoğun kan geliyorsa, solunum zorlaşıyorsa, baş dönmesi veya baygınlık varsa, kan sulandırıcı kullanılıyorsa ya da ciddi bir darbe öyküsü varsa tıbbi yardım alınmalıdır. Tek taraflı, tekrarlayan kanamalar burun içi damar genişlemesi, eğrilik, kabuklanma veya daha seyrek olarak kitle açısından muayene gerektirir.

Önlem olarak oda havasının aşırı kuru bırakılmaması, hekimin önerdiği nemlendirici veya pomatlar, burun karıştırmanın önlenmesi ve tansiyon-ilaç düzeninin gözden geçirilmesi tekrarları azaltmaya yardımcı olabilir. Damar yakma veya tampon gibi işlemler ancak muayene sonrası, uygun olgularda uygulanır; evde ısı veya kimyasal madde denemek tehlikelidir.

Kuruyan mukoza ve tekrarların azaltılması

Kışın kalorifer, yazın klima burun içini kurutur; kuruyan damar çatladığında tekrarlayan, az miktarda kanamalar görülebilir. Odayı aşırı sıcak bırakmamak, hekimin önerdiği burun nemlendiricileri ve tırnakla burun karıştırmamak basit ama etkilidir. Çocuklarda tırnakların kısa tutulması ve uykuda burun kaşımaya karşı yumuşak bir uyarı, ailelerin sık başvurduğu pratik adımlardır.

Kan sulandırıcı kullananların dozu kendiliğinden kesilmez; tekrarlayan kanamada ilgili hekim ve KBB birlikte plan yapar. Tansiyon kontrolü de benzer şekilde evde “ilaç eklemek” değil, ölçüm ve hekim önerisi ile yürür. Durmuş bir kanamadan sonra birkaç gün burunu zorlamamak, eğilerek ağır iş yapmamak pıhtının yerinde kalmasına yardım eder. Tekrarlar sürerse muayene ile damar yakma veya nemlendirme planı konuşulabilir; evde gümüş nitrat veya ısı denemek tehlikelidir.